Vì sao rác ở Hà Nội lại là chuyện của biển miền Bắc

Nhiều người nghĩ bảo vệ biển là việc của người sống gần biển. Nhưng nước không chia theo địa giới hành chính. Toàn bộ nước mưa, nước thải và rác trôi trong thành phố đều đi theo một mạng lưới dẫn ra cửa sông, và cửa sông là nơi biển bắt đầu.

Hà Nội nằm trên đầu nguồn của một vùng biển

Hà Nội nằm ở trung tâm đồng bằng Bắc Bộ, nơi có hai hệ thống sông lớn là sông Hồng và sông Thái Bình. Nước từ đây đi về vịnh Bắc Bộ qua nhiều cửa sông: cửa Ba Lạt, cửa Đáy, và các cửa sông ven Hải Phòng, Quảng Ninh.

Nghĩa là một món rác nhựa bị cuốn khỏi mặt đường ở Hà Nội có thể xuất hiện ở bãi biển của một tỉnh khác vài ngày sau đó.

Hai đường rác đi vào biển

Rác nhựa vào biển theo hai đường chính:

• Theo nước mặt: mưa lớn cuốn rác từ đường, chợ, bờ hồ xuống cống rồi ra sông. Đây là đường phổ biến nhất ở các đô thị.
• Theo gió: túi ni-lông và vỏ nhẹ bị gió thổi khỏi xe rác, khỏi bãi tập kết, hoặc khỏi bờ hồ rồi theo gió ra xa.

Cả hai đường đều bắt đầu từ những nơi rất gần chúng ta: bờ hồ quanh khu trọ, chợ cóc đầu ngõ, bãi đất trống cuối phố.

Vì sao rác nhựa khó thu hồi khi đã ra biển

Trên cạn, một chiếc chai vẫn là một chiếc chai và có thể nhặt lên. Ra biển, nó không còn nguyên vẹn. Nắng và muối làm nhựa giòn, sóng đánh vỡ thành mảnh nhỏ, rồi những mảnh ấy chìm, trôi, bám vào san hô và bùn đáy.

Thu gom rác trên bờ luôn rẻ hơn và dễ hơn rất nhiều so với thu gom trong nước. Đó là lý do câu chuyện quan trọng nhất của việc bảo vệ biển lại bắt đầu từ trên cạn.

Rác ra tới biển là rác đã quá muộn. Việc cần làm nằm ở đoạn đường trước đó.

Bạn ở Hà Nội thì làm được gì

• Giữ rác nhựa trong túi cho tới khi gặp thùng rác, đặc biệt ở bờ hồ và những nơi hay có gió lớn.
• Phân loại tại nguồn để chai, lon, giấy không bị lẫn vào rác hữu cơ và có thể được bán lại.
• Mang bình nước và túi vải khi ra ngoài để giảm số món nhựa dùng một lần phải xử lý.
• Ghi lại những gì bạn làm trong bảy ngày. Có ghi chép thì mới biết mình đã đổi được gì.

Nhóm chúng tôi đang mở các thử thách ngắn cho học sinh và sinh viên tại Hà Nội. Mỗi thử thách có ngày bắt đầu, có cách đo, và không cần nhiều thời gian.

Nguồn tham khảo

• IUCN, Plastic pollution — Issues Brief — phần lớn rác thải biển có nguồn gốc từ đất liền
• UNEP, Plastic pollution
• NOAA, Microplastics — nhựa vỡ thành mảnh nhỏ thay vì phân huỷ